obj_000357_20100808205331_s

Cmentarz Żydowski

Pierwsi Żydzi osiedlili się w Polsce w XI – XII wieku. uchodząc przed prześladowaniami z Zachodu. Jednak masowy napływ miał miejsce dopiero od XIV wieku. Żydów oskarżono o wywołanie epidemii dżumy, tzw. czarnej śmierci. Dysponując pokaźnym kapitałem, żydzi wkupili się w łaski ówczesnych władców polskich. Otoczyli ich szczególną opieką, obdarzyli przywilejami z nadzieją, że Żydzi doprowadzą do szybszego rozwoju gospodarczego kraju.

Dzięki zachowanej macewie z 1203 roku (pionowa płyta nagrobna z umieszczoną płaskorzeźbą i inskrypcją), znajdującej się obecnie na cmentarzu Żydowskim we Wrocławiu możemy określić, że już pod koniec XII lub na początku XIII wieku powstały pierwsze kirkuty.

Żydzi tworzyli odrębne dzielnice zwane gettami, rządzili się własnymi prawami. W okresie II wojny światowej ówczesna nazistowska władza panująca w Niemczech podjęła masową eksterminację Żydów. Głównymi ideologami narodowego socjalizmu byli: Adolf Hitler, Alfred Rosenberg i Joseph Goebbels. Ich zamierzeniem było całkowite wyniszczenie narodu żydowskiego uważanego za rasę obcą i chcącą wyniszczyć narody wśród których zamieszkują. Traktowali naród żydowski nie jako wspólnotę wyznaniową czy narodowościową ale mieszankę rasową, której reprezentanci stanowią element szkodliwy z przyczyn genetycznych.

Na ziemiach polskich stworzono zamknięte i strzeżone przez żołnierzy III Rzeszy przymusowe getta, obozy koncentracyjne i obozy śmierci przygotowane pod kątem masowej eksterminacji. Instalowano komory gazowe i krematoria w celu mordowania i palenia tysięcy zwłok dziennie. Podczas II wojny światowej zginęły miliony osób narodowości żydowskiej w tym około dwa miliony dzieci.

W wyniku tych wydarzeń w latach 1944 – 1948 nastąpiła masowa emigracja Żydów do Izraela. Dzisiaj na ziemiach polskich liczbę zamieszkujących Żydów ocenia się na 12 – 15 tysięcy. Dwie największe gminy wyznaniowe działają w Warszawie i Krakowie.

Po II wojnie światowej ocalały nieliczne synagogi, mykwy, domy kahalne i kirkuty. Jednym z nich jest Stary Cmentarz Żydowski we Wrocławiu przy ul. Ślężnej. Obecnie cmentarz należy do Muzeum Wrocławskiego.

Założony 17 Listopada 1856 roku jest jednym z najbardziej unikalnych zabytków tego typu w Europie. Wtedy to odbył się pierwszy pogrzeb kupca Lobela Sterna. Podczas kolejnych lat pochowano tu wiele wybitnych osób pochodzących ze świata kultury, sztuki, polityki i nauki, cieszących się dużą sławą.

Cmentarz powstał na terenie byłej wsi Gabitz przy Lohestrasse, obecnie jest to ulica Ślężna. Zakupione przez gminę żydowską działki stworzyły nowe miejsce pochówku na obszarze 3 ha. Teren otoczono murem, wyznaczono alejki. Z czasem powiększono obszar cmentarza od strony północnej i zachodniej do 4,6 ha. W tym czasie powstały dwa budynki: dom przedpogrzebowy i mieszkanie inspektora cmentarza. W 1912 roku budynki te zastąpiono nowym dwupiętrowym domem projektu braci Paula i Richarda Ehrlichów, który nazwano „ domem zarządu cmentarza”. Znajdowało się tu biuro, kwiaciarnia oraz mieszkania dla grabarza i inspektora.

Na terenie nekropolii możemy obejrzeć starsze ślady pobytu ludności żydowskiej na ziemiach polskich w postaci pomników znalezionych na terenie miasta Wrocławia na przestrzeni poprzednich stuleci. Przeniesione zostały do cmentarnego lapidarium. Najstarszy nosi datę 4 sierpnia 1203 roku.

Ostatni pogrzeb odbył się w 1942 roku, a już w 1943 roku nekropolię wydzierżawiono na okres 5 lat przedsiębiorstwu ogrodniczemu. Dwa lata później cmentarz stał się terenem walk podczas zaciętych bojów o miasto. Ślady po strzałach można jeszcze odnaleźć na pomnikach.

Okres po wojnie to czas niszczenia cmentarza. Wykorzystywano go jako źródło budulca. Dopiero w 1975 roku wpisano go do rejestru zabytków co częściowo powstrzymało dewastację. Rozpoczęto prace konserwatorskie i w 1988 roku udostępniono miejsce do zwiedzania.

Dzisiaj otoczony bujną zielenią cmentarz ukazuje nam różnorodną formę sztuki nagrobnej między innymi budowle nagrobne wzorowane na styl mauretański z charakterystyczną bogatą ornamentyką i dekorami. Tutaj widać wpływy oświeceniowego ruchu haskali wyraźnie odróżniający cmentarz od kirkutów znajdujących się w Europie Wschodniej.

Warto tu przyjść, poczuć atmosferę i zatrzymać się w czasie.